Za Vlahe je od strateške važnosti postojanje seoskih škola (FOTO)

Osnovna škola ''Slobodan Jović'' u Voluji

Svedoci smo smanjivanja stanovništva u našoj državi, a na udaru su najpre sela koja bukvalno nestaju. Pripadnici mlađih generacija u potrazi za poslom odlaze u veće gradove ili druge zemlje. Zbog nedostatka dece i nastavnog kadra gase se i škole što direktno utiče na uslove življenja na selu. Ovim problemom podjednako su pogođeni pripadnici svih nacionalnosti.

Braničevski upravni okrug čini 183 naselja u osam opština: Kučevo, Golubac, Žagubica, Petrovac na Mlavi, Veliko Gradište, Malo Crniće, Žabari i Požarevac koji je administrativni centar okruga. Školska nastava se održava u 32. osnovne škole od kojih je sedam u Požarevcu i osam u Petrovcu na Mlavi i 10 srednjih škola od kojih je šest u Požarevcu.

Po poslednjem popisu iz 2011.godine u 64 naselja Vlasi su većinsko stanovništvo. Najveći broj izjašnjenih Vlaha je u Petrovcu na Mlavi (4609) i Kučevu (3927).

Činjenica je da postoji široka disperziranost vlaškog stanovništva u veoma velikom broju naselja i veoma mala prisutnost u samim opštinskim centrima. Zbog toga je za Vlahe od strateške važnosti postojanje seoskih škola.

Početak školske godine je obeležen zatvaranjem većeg broja takvih škola. Šta je dovelo do toga pitali smo Rozicu Dragojlović, zamenicu predsednika Odbora za obrazovanje u Naconalnom savetu Vlaha Srbije.

„Odlazak mladih ljudi u inostranstvo, kao i selidba zbog posla u veće gradove, dovela je do toga da se smanjio broj dece na selu. U Braničevskom okrugu je ugašeno nekoliko seoskih škola zbog nedovoljnog broja dece, ”navodi ona.

Kada govorimo o razlikama između škola koje se nalaze u opštinskim centrima i gradovima i seoskih škola u pogledu uslova u kojima se izvodi nastava, Rozica kaže:

„Način obrazovanja u svim školama je isti, dok su uslovi nejednaki. U seoskim školama deca su udaljena od škole i do 10 kilometara. Opremljenost seoskih škola kabinetima i nastavnim sredstvima je manja u odnosu na škole u opštinskim centrima.”

Učiteljica Rozica Dragojlović sa svojim đacima na času iz predmeta“ Vlaški govor sa elementima nacionalne kulture“

Obrazovanje Vlaha na matrnjem jeziku kao i drugih nacionalnih manjina u Republici Srbiji realizuje se na osnovu Zakona o osnovama sistema obrazovanja, Zakona o osnovnoj školi i Zakona o nacionalnim savetima nacionalnih manjina. Prema odredbama tih zakona postoje značajno veće mogućnosti za obrazovanje na vlaškom jeziku nego što je to danas slučaj u praksi.

Naša sagovornica je učiteljica u OŠ “Slobodan Jović” u Voluji kod Kučeva, koja je jedina škola u opštini u kojoj je uveden “Vlaški govor sa elementima nacionalne kulture” školske 2017/2018. godine. Tada je ovaj izborni predmet pohađalo 37 učenika, a ove godine 65.

Učitelji koji izvode nastavu ističu da jako mali broj dece govori vlaški i da veći broj učenika samo delimično razume govor, što je posledica činjenice da roditelji u porodici sa decom komuniciraju isključivo na srpskom jeziku.

Seoska crkva na crtežima mlađanih Vlaha

“U Osnovnoj školi ,,Slobodan Jović” u Voluji šezdeset učenika pohađa predmet “Vlaški govor sa elementima nacionalne kulture”. Ovaj broj pokazuje da su roditelji solidno informisani o svojim pravima u oblasti obrazovanja. Postoje nastavni planovi i programi za prvi ciklus učenja. Udžbenici za prvu godinu učenja imaju odobrenje Ministarstva prosvete. Radi se na izradi udžbenika za ostale razrede. Pored udžbenika za sprovođenje kvalitetnije nastave potrebna su nastavna sredstva kao i obuka nastavnika. Naši učenici su učestvovali i osvajali nagrade na konkursu za likovni i literarni rad koji je raspisala Matica Vlaha. Lepo iskustvo koje su imali prilikom dodele nagrada, susret i druženja sa učenicima iz drugih škola koje uče vlaški govor, je sigurno bila motivacija da se broj učenika ove godine poveća. Nastava se često izvodi uz muziku, pevanje, igranje i dramatizaciju. “ objašnjava učiteljica Rozica Dragojlović.

Nagrađeni radovi

Nacionalni savet Vlaha kao institucionalni oblik ostvarivanja kolektivnog prava nacionalne manjine na samoupravu u oblastima kulture, obrazovanja, obaveštavanja i službene upotrebe jezika i pisma, stvorio je uslove da se u osnovnim školama održava nastava na maternjem jeziku. Pri kraju svake školske godine, roditelji popunjavaju upitnik u kome izražavaju svoju želju da njihovo dete prati časove “Vlaški govor sa elementima nacionalne kulture” kao izborni predmet. Na osnovu broja izjašnjenih formiraju se odeljenja kojih za sada ima u osnovnim školama u Voluji (opština Kučevo), Ranovcu (opština Petrovac naMlavi), Laznici, Milanovcu i Krepoljinu (opština Žagubica) i Boževcu (opština Malo Crniće).

“Odluku o tome da li će učenici odabrati učenje ovog izbornog predmeta donose roditelji. Oni često misle da još jedan predmet donosi deci još više obaveza. Potrebna je veća informisanost roditelja o značaju učenja vlaškog govora u onim školama gde nije uveden ovaj izborni predmet. Nastava na maternjem jeziku, pre svega pomaže da se jezik sačuva od zaborava. Ako sačuvamo vlaški jezik sačuvaćemo i naš identitet, sačuvaćemo našu tradiciju i običaje,”zaključuje učiteljica Rozica Dragojlović.

Učenici OŠ iz Voluje u dečjoj predstavi – malo srpski, malo vlaški i engleski

Da bi došlo do realizacije zakonskih mogućnosti po pitanju obrazovanja Vlaha na maternjem jeziku neophodno je veće angažovanje kako roditelja i dece, tako I Nacionalnog saveta Vlaha. Kako je u pitanju mogućnost, a ne obaveza pohađanja, od suštinske je važnosti da se što veći broj roditelja izjasni za pohađanje nastave na maternjem jeziku, to jest vlaškom.

Sa druge strane, u nadležnosti je Nacionalnog saveta Vlaha da omogući valjana rešenja za pitanja koja se otvaraju u procesu implementacije zakona.

“Vlasi na prostoru Srbije su posebna etnička grupa sa brojnim specifičnostima koje vuku korene iz davne prošlosti. Najveći problem Vlaha u sferi njihovog etničkog očuvanja i trajanja je činjenica da sve do skoro nisu imali svoje pismo. Zapravo, pokušaji pismenog izražavanja u ranijem periodu bili su osuđeni iz različitih razloga, a posle Drugog svetskog rata iz politićkih razloga, sa namerom što brže asimilacije Vlaha, odnosno njihovog posrbljivanja,“ kaže Miletić Mihajlović, narodni poslanik u Skupštini Srbije i predsednik Odbora za obrazovanje Nacionalnog saveta Vlaha.

Miletić Mihajlović

Mihajlović je od 2010.godine u rukovodstvu NSV Srbije koji je naročito angažovan na obrazovanju Vlaha na maternjem jeziku. O značaju uvođenja nastave na vlaškom u obrazovni sistem Repoblike Srbije kaže:

“Vlaški jezik je arhaičan jezik i značajno se razlikuje od modernog reformisanog i sintetičkog rumunskog jezika koji današnji Vlasi delimično razumeju. Uvođenje vlaškog jezika u obrazovne programe ima za cilj da se naš jezik sačuva jer jezik je jedan od važnijih elemenata nacinalnog identiteta. S obzirom na činjenicu da Vlasi dugo nisu koristili svoje pismo i da je Nacionalni savet Vlaha Srbije isto doneo i usvojio 2012.godine, učenici vlaške manjine koji se opredeljuju za učenje vlaškog jezika sa elementima nacionalne kulture, imaju mogućnost elementarnog obrazovanja i opismenjavanja na svom maternjem jeziku. Ovo je elementarni obrazovno-vaspitni cilj, a vremenom kroz proces usavršavanja i konačne standardizacije vlaškog jezika obrazovni ciljevi biće znatno ambiciozniji.”

Kreativnost i umešnost na panoima

Škole su stubovi društva u kojima se generacije pripremaju za budućnost učeći o prošlosti. O mogućnostima korišćenja svih prava Vlaha koja im kao manjini zakonom pripadaju, Mihajlović smatra da danas pripadnici vlaške nacionalne manjine u Srbiji, generalno, u svim sferama društvenog života, uživaju sva prava kao i većinski narod.

“Svakako da ima dosta prostora za veće korišćenje dodatnih prava koje zakoni omogućavaju manjinama u oblastima obrazovanja, kulture, informisanja, jezika i pisma. Vode se razgovori sa Srpskom pravoslavnom crkvom da bogosluženje i svi obredi koje crkva i njena sveštena lica čine i obavljaju, budu za potrebe vernika vlaške manjine, na vlaškom jeziku,” kaže on.

Konstitutivna sednica Odbora za obrazovanje NSVS 2018.godine

„Vlasi na čelu sa svojim Nacionalnim savetom moraju dosta napora da ulože na građenju svojih naconalnih institucija u oblastima u kojima nacionalne manjine zakonski imaju svoju autonomiju. Vlasi Srbije vole svoju državu, ali oni uz njenu pomoć moraju da se izbore za svoju pripadajuću etničku samosvojnost i zavidnije domete u oblastima svog obrazovanja , kulture, informisanja, jezika i pisma. Od 2010.godine u svemu ovome ostvareni su značajni rezultati, ali oni su samo osnova za veće i ambicioznije ciljeve u očuvanju nacionalnog identiteta Vlaha, “zaključuje Miletić Mihajlović.

Očuvanjem tradicionalnih igra, pesme i nošnje, čuva se nacinalni indentitet

Ovaj tekst nastao je u sklopu projekta “Vlaška sela – od uporišta do zgarišta tradicije” koji preko Udruženja ”Koreni” sufinansira Ministarstvo kulture i informisanja po osnovu Konkursa o sufinansiranju projekata proizvodnje medijskih sadržaja na jezicima nacionalnih manjina u 2019.godini.

Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on google
Google+
Share on linkedin
LinkedIn
Share on pinterest
Pinterest
Close Menu