11.08.2012.
NACIONALNI SAVET VLAHA USVOJIO VLAŠKO PISMO

Na sednici Nacionalnog saveta Vlaha, 24. januara 2012. godine usvojeno je vlaško pismo u ćiriličnoj i latiničnoj varijanti.

Odbor za službenu upotrebu jezika i pisma Nacionalnog saveta Vlaha se rukovodio sledećim načelima:

1. Vlaški jezik je naziv za arhaične romanske dijalekte kojim, kao svojim maternjim jezikom, govore Vlasi istočne Srbije.

Osnova za ovakav pristup jeziku Vlaha prizilazi iz člana 4, Deklaracije Nacionalnog saveta Vlaha u kome se kaze : “ I pored činjenice da je jezik, kojim Vlasi danas u Srbiji govore idiom (dijalekt), proizašao iz balkanskog latiniteta, naravno delom iz rumunskog a delom sa primesama iz neromanskih jezika, on je dovoljno specifičan da se smatra maternjim jezikom Vlaha.“

Po definiciji iz člana 2, Povelje o regionalnim i manjinskim jezicima Saveta Evrope, vlaški jezik se po svojim bitnim odlikama svrstava u manjinske jezike i to kao maternji jezik Vlaha, koji žive u Republici Srbiji. Po odrednicama iz ove Povelje manjinski jezici su: ” oni koji su tradicionalno u upotrebi na određenoj teritoriji jedne države od strane državljana te države koji čine brojčano manju grupu od ostatka stanovništva te države “

2. Polazeci od lingvističke definicije po kojoj je “ Dijalekt, dijalekat ili narečje varijetet jezika koji koriste ljudi određene geografske oblasti” vlaški jezik zapravo čine dva osnovna narečja (nazvana po teritorijalno – geografskim oblastima Srbije, koju naseljavaju pripadnici vlaške nacionalne manjine, govornici ova dva narečja :

Homoljsko-Braničevsko narečje i Krajinsko-Timočko narečje.

3. Usvajanje vlaškog pisma je prioritetan i neodložan zadatak, te kao sredstvo za pisanje na maternjem jeziku Vlaha i bilo kog naroda, predstavlja vrhunac i osnov pismenosti i očuvanja jezika.

4. Vlaško pismo treba zasnovati na Vlasima poznatim grafičkim rešenjima za pismo, odnosno na ravnopravnoj upotrebi ćirilice i latinice, koje su Vlasi upoznali kroz obrazovni sistem države Srbije. Pismo treba da odgovara jezičkim i fonetskim karakteristikama vlaškog jezika, tako da pored poznatih 30 grafema, mora da sadrži i dodatne grafeme za katakteristične glasove oba narečja vlaškog jezika.

5. Vlaško pismo treba da bude jednostavno za upotrebu, kako u običnom zpisivanju, tako i sredstvima savremenih informatičkih sistema i tehnologija (kompjuteri, internet, korespodencija savremenim tehnologijama).

PROCEDURA USVAJANJA PREDLOGA VLAŠKOG PISMA:

Na sednici Odbora od 15. maja 2011. godine, donet je jednoglasan zaključak da se utvrdi i usvoji ćirilična i latinična verzija vlaškog pisma u ravnopravnoj upotrebi.

Izvršni odbor Nacionalnog saveta je u dva maha, u Petrovcu i Boljevcu organizovao panel diskusije na ovu temu, a na sednici od 29. jula 2011. utvrdio je predlog vlaškog pisma, predlozenog od strane Udruženja Gergina, koje je stavljeno na javnu raspravu , na zvaničnom sajtu Nacionalnog saveta sa rokom od 30 dana. Time je ispoštovana i pravna i demokratska procedura oko usvajanja našeg pisma. Istovremeno, putem interneta pismo je prezentovano na svim dostupnim forumima i stranicama koje se bave pitanjem Vlaha.

Konačno, Izvršni odbor Nacionalnog saveta Vlaha je na sednici od 8. decembra 2011.godine jednoglasno usvojio predlog vlaškog pisma.

Odboru za službenu upotrebu jezika i pisma, ni Izvršnom odboru nije stigla ni jedna primedba na pismo, kao ni neki drugi predlog u pisanoj formi. Udruženje Gergina je u međuvremenu intervenisala sa nekim prihvatljivijim ortografskim rešenjima, koja se odnose na ćirilično pismo, odnosno primenjen je isti princip (kao u latinici) za 3 slovna znaka, tako da je saobrazno datim predlozima i utvrđenim načelima sačuvan istovetan princip za oba pisma i latinično i ćirilično. Istovremeno, članovi Gergine kreirali su i probne – test fontove vlaškog pisma, koji su putem interneta postavljeni korisnicima na probno testiranje, i od oko 300 korisnika koji su isprobali ove fontove, nije bilo nikakvih zemerki.

Dakle, pred vama se nalaze obe varijante vlaškog pisma: ćirilična i latinična. Ćirilično pismo je pismo koje Vlasi koriste od početka svoje pismenosti, kroz vizantijsko nasleđe. U osnovi radi se o grčkom alfabetu iz koga je preuzeto 26 slovnih znakova, po principu jedno slovo – jedan znak. Slobodno možemo konstatovati da je ćirilično pismo istorijsko pismo Vlaha na Balkanu, obzirom na prvi pisani dokument na ćirilici jos iz 1392. godine. Kao i u latiničnom pismu, koje se sastoji od 30 slovnih znakova predložena rešenja odnose se na 5 dodatih slovnih znakova karakterističnim za vlaški jezik:

to su muklo “A” (Ă) muklo “I”, (Î ) karakterističnih za Krajinsko – Timočki dijalekt, kao i “dž” “šj” i “žj” , koji su uz prva dva karakteristični za Braničevsko – Homoljsko narečje.

Latinično pismo je pismo svih romanskih naroda, te je kao takvo opravdano uvesti ga u ravnopravnu upotrebu za potrebe Vlaha. Nesuvislo je u savremenom dobu zadržati se samo na ćirilici kada je savremena komunikacija zasnovana na latinici kao globalnom pismu u raznim varijantama. Budući da su mnogi Vlasi danas stanovnici Evrope, te samim tim upućeni na intenzivno korišćenje latinice kao primarnog pisma u svakodnevnoj komunikaciji, te da je i u Srbiji gde je ćirilica zvanična, u svakodnevnoj upotrebi i u velikom procentu zastupljeno latinično pismo, uvođenje i latiničnog vlaškog pisma predstalja logičan izbor.

Oba pisma su slovna, odnosno sastoje se od slovnih grafema. Ćirilično pismo se sastoji od 34 monografa i jednog digrafa “dž”. Za 34 slovnih rešenja u ćiriličnom pismu zadržan je princip jedno slovo – jedan glas, odnosno svakom fonemu odgovara jedan grafem.

Latinično pismo se sastoji od 31 monografa i 4 digrafa : dž, lj, nj i dž.

Dodatni samoglasnici karakteristicni za vlaški jezik (pored postojecih pet – a, e, i, o, u) za oba narečja su Ă i Î.

Dodatni suglasnici karakteristični za Homoljsko – Braničevsko narečje: DŽ, Ś i Ź.

Autor: Nacionalni savet Vlaha

Close Menu